نسخه آرام‌سازی بازار ارز در شرایط اضطرار و تنش‌های ژئوپلیتیک
۱۱:۴۶ | ۱۴۰۵/۰۷/۰۸
به گزارش اکو آنلاین،بازار ارز همواره حساس‌ترین دماسنج اقتصادی در مواجهه با تحولات سیاسی و منطقه‌ای است. در روزهایی که ریسک‌های ژئوپلیتیک و سایه نااطمینانی‌های امنیتی بر سر اقتصاد سنگینی می‌کند، جهش‌های پیاپی نرخ ارز بیش از آنکه حاصل برهم‌خوردن بنیادهای روزمره عرضه و تقاضای تجاری باشد، نتیجه «انفجار انتظارات تورمی» و تمایل جامعه به حفظ ارزش دارایی‌ها است.
رسیدن نرخ به کانال‌های بی‌سابقه، نه صرفاً یک عدد در تابلوی صرافی‌ها، بلکه یک شوک روانی سنگین به بدنه خانوارها و بنگاه‌های تولیدی است که چرخه قیمت‌گذاری کالا و خدمات را دچار بلاتکلیفی مفرط می‌کند. در چنین شرایطی، پرسش بنیادین این است: سیاست‌گذار پولی در وضعیت شبه‌جنگی یا بحران‌های حاد منطقه‌ای چه نسخه‌ای را برای تثبیت و آرام‌سازی بازار در پیش گیرد؟
ریشه‌یابی رفتار بازار: تقاضای محافظتی جایگزین تقاضای مصرفی
در شرایط عادی، بخش عمده تقاضای ارزی صرف واردات کالا، خدمات یا تسویه بدهی‌های بین‌المللی می‌شود. اما در وضعیت تنش‌های نظامی یا امنیتی:
تبدیل ریال به دارایی امن: بازیگران خرد و کلان اقتصادی از ترس افت ارزش پول ملی، تقاضای احتیاطی را فعال می‌کنند.
کاهش کشش قیمتی تقاضا: خریداران حتی در قیمت‌های بالا نیز دست از خرید نمی‌کشند، چرا که عدم قطعیت نسبت به آینده، ریسک نگهداری نقدینگی ریالی را بالا می‌برد.
ایست عرضه: صادرکنندگان و دارندگان ارز ترجیح می‌دهند منابع خود را دیرتر عرضه کنند تا تصویر شفاف‌تری از وضعیت ریسک‌ها به دست آید.
اشتباهات رایج سیاست‌گذار در مدیریت ارز بحران
پیش از مرور راهکارها، باید آسیب‌شناسی کرد که چه رویکردهایی در دوره‌های پرتنش گذشته اثر معکوس داشته‌اند:
ارزپاشی بی‌هدف و حراج منابع استراتژیک: تزریق بی‌قیدوشرط اسکناس یا حواله در اوج طوفان انتظارات، تنها به تخلیه ذخایر ارزی بانک مرکزی منجر می‌شود بدون آنکه ترمز رشد قیمت را بکشد.
برخوردهای پلیسی و دستوری صرف: انسداد کانال‌های رسمی معاملات بدون پاسخ به ریشه تقاضا، بازار را زیرزمینی‌تر کرده و حباب قیمت را در بازارهای غیررسمی بزرگ‌تر می‌کند.
انکار واقعیت یا سکوت رسانه‌ای: عدم اطلاع‌رسانی شفاف و شفاف نکردن وضعیت ذخایر، فضای شایعه‌سازی را برای نوسان‌گیران هموارتر می‌سازد.
بسته پیشنهادی: نسخه چندوجهی آرام‌سازی بازار ارز
الف) مدیریت ارتباطی و آرام‌سازی انتظارات روانی (Forward Guidance)
حضور فعال و اطمینان‌بخش مقام پولی: در بحران‌ها، نحوه گفتار و موضع‌گیری رئیس‌کل بانک مرکزی و تیم اقتصادی دولت اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. سیگنال‌دهی درباره پایداری ذخایر کالاهای اساسی و تامین بدون وقفه نیازهای دارویی و معیشتی، اضطراب توده‌ای را کاهش می‌دهد.
شفاف‌سازی دسترسی به منابع: ایجاد حس امنیت نسبت به وفور کالاهای اساسی، انگیزه هجوم عمومی به سوپرمارکت‌ها و در ادامه به بازار طلا و دلار را می‌کاهد.
ب) مداخله هوشمند در بازار به جای حراج بی‌رویه
تمرکز بر بازار حواله تجاری (نیما و سامانه‌های رسمی): مهم‌ترین گلوگاه تولید، تامین به‌موقع ارز مواد اولیه است. اگر چرخه ثبت‌سفارش و تخصیص ارز تولیدکننده مختل نشود، اثر روانی بازار آزاد دیرتر به قیمت تمام‌شده کالاهای روزمره سرایت می‌کند.
بازارسازی در نقاط مقاومت: مداخله محدود، هدفمند و هوشمند بانک مرکزی در نقاط حساس نموداری به منظور تحمیل ریسک ریزش به سفته‌بازان و جلوگیری از حرکت یک‌طرفه بازار.
ج) ایجاد جاذبه در دارایی‌های ریالی جایگزین
اوراق سپرده خاص و ابزارهای متصل به شاخص: انتشار اوراق با نرخ‌های بازدهی جذابِ کوتاه‌مدت یا ابزارهای بیمه ارزش ریال، می‌تواند بخشی از نقدینگی سرگردان را که به سمت خرید دلار کشیده می‌شود، در شبکه بانکی منجمد کند.
توسعه ابزارهای مشتقه طلا و ارز: هدایت نقدینگی خرد به ابزارهای کنترل‌شده مانند صندوق‌های طلا و ابزارهای بورس کالا به جای خرید فیزیکی اسکناس.
د) اولویت‌بندی شدید مصارف ارزی (سهمیه‌بندی منابع استراتژیک)
در شرایط بحران، مدیریت تقاضا اجتناب‌ناپذیر است. تمام خطوط ارزی غیرضروری (از جمله واردات کالاهای لوکس و خدماتی غیرحیاتی) باید موقتاً مسدود و تمامی منابع به تامین پایدار امنیت غذایی، دارویی، سوخت و مواد اولیه خطوط تولید معطوف شود.
جمع‌بندی: تثبیت ارزی، پیوست امنیت ملی است
آرام‌سازی بازار ارز در شرایط ملتهب سیاسی، صرفاً یک هدف اقتصادی نیست؛ بلکه رکنی از پایداری امنیت روانی جامعه است. تجربه نشان می‌دهد که ترمز جهش‌های هیجانی، ترکیبی از «سیاست‌های پولی فعال»، «مدیریت هوشمندانه عرضه و تقاضا» و از همه مهم‌تر «اعتمادسازی رسانه‌ای و ایجاد چشم‌انداز شفاف» است.
تا زمانی که سیاست‌گذار پولی بتواند با ابزارهای ریالی و مداخله‌های هوشمندانه زمان بخرد و فضای نااطمینانی تعدیل شود، بازار ارز می‌تواند از وضعیت بحرانی به تعادل نسبی بازگردد.
