عامل پنهان در نوسان نرخ ارز
۱۱:۲۸ | ۱۴۰۳/۰۹/۱۲
مساله ارز در ایران به یكی از پیچیدهترین و چالشبرانگیزترین موضوعات اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است.
به گزارش اکو آنلاین:این موضوع همچون كلافی سردرگم، از عوامل مختلف داخلی و خارجی تاثیر میپذیرد و تلاش برای حل آن با موانع متعددی روبهرو شده است. از عوامل داخلی این مساله میتوان به مدیریت ناكارآمد اقتصادی اشاره كرد از سیاستهای ارزی ناپایدار، نظیر تعیین نرخهای غیرواقعی و چندگانه برای ارز گرفته كه موجب كاهش اعتماد عمومی و سردرگمی در بازار شده تا وابستگی به درآمدهای نفتی و نبود تنوع اقتصادی كه عرضه ارز با مشكل مواجه شده است و نوسانات شدید نرخ ارز را به دنبال داشته كه همگی این تغییرات سریع و غیرقابلپیشبینی در نرخ ارز، اختلال در برنامهریزی اقتصادی و تجاری كشور را به دنبال داشته است. البته عوامل خارجی نیز در زمینه نوسانات ارزی بیتاثیر نبودهاند از تحریمهای اقتصادی و بینالمللی كه دسترسی ایران به بازارهای مالی و درآمدهای ارزی را محدود كرده تا تغییر و تحولات در بازارهای جهانی و نوسانات قیمت نفت و سایر كالاهای صادراتی كه بر درآمد ارزی ایران تاثیرگذار بوده است.
كنترل شدید بانك مركزی بر بازار ارز
در این میان كارشناسان اقتصادی بر این باورند كه ادامه افزایش نرخ ارز پیامدهایی را نیز به دنبال دارد كه یكی از آنها افزایش نرخ تورم است كه منجر به گرانتر شدن كالاهای وارداتی و در نتیجه افزایش تورم در اقتصاد میشود، همچنین كاهش ارزش پول ملی یكی دیگر از اثرات افزایش نرخ ارز است كه منجر به كاهش قدرت خرید مردم و بیاعتمادی آنها به اقتصاد داخلی شده است. ضمن آنكه عدم ثبات در بازار ارز، برنامهریزی تجاری را برای صادركنندگان و واردكنندگان دشوار كرده و اختلال در تجارت خارجی را به دنبال داشته است.
قدرتالله اماموردی، كارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه در خصوص نوسانات نرخ ارز و افزایش آن در ماههای پایانی سال به «اعتماد» گفت: عامل اصلی نوسانات ارزی منابعی است كه بانك مركزی در اختیار دارد و مقصر اصلی كمبود ارز، عرضه و ورود ارز به داخل كشور است هر چند مقوله خروج سرمایه هم تا حدودی در این مساله دخیل بوده است. این اقتصاددان با اشاره به كنترلهای شدید بانك مركزی و ایجاد سامانههای مختلف ارزی ادامه داد: تلاش بانك مركزی در این مدت به نوعی نظارت بر بازار ارز بوده تا تمامی نقل و انتقالات ارزی را كنترل كند و در این مدت سعی شده تا مفهومی با عنوان بازار آزاد ارز چندان مفهومی نداشته باشد.
احتمال ادامه سیاست فشار حداكثری
اماموردی تصریح كرد: در ماههای ابتدایی سال جاری با توجه به افزایش صادرات نفت تا حدی منابع ارزی وارد كشور شد و تا حدودی نرخ ارز را كنترل كردند، اما پس از انتخابات ریاستجمهوری امریكا و حاشیههای ورود مجدد ترامپ در كاخ سفید و پررنگ شدن سیاستهای ضد ایرانی این شخص و اینكه همچنان به دنبال فشار حداكثری بر اقتصاد ایران است باعث تغییرات در نرخ ارز هم شد.
او با اشاره به سایر سیاستهای اقتصادی ترامپ افزود: تعیین تعرفه سنگین گمركی برای كشورهای كانادا، مكزیك و چین از سوی ترامپ یك سیگنالی را به اقتصاد فرستاده كه آینده پیش روی ما هم فشار حداكثری و محدود كردن شدید فروش نفت است. اماموردی در مورد مباحث تحریمی هستهای اروپاییها تصریح كرد: این فضای نااطمینانی و غیرشفاف از آینده باعث شده تا تصمیمگیری در حوزه اقتصاد با مشكل مواجه شود و همین موضوع واكنشهایی را هم به دنبال داشته است تا به نوعی تصمیمسازان اقتصادی با خرید ارز و تقاضای بیشتر در بازار بتوانند خودشان را بیمه كنند.
این كارشناس اقتصادی با بیان اینكه در چنین شرایطی تقاضای سالهای آتی ارز به امروز موكول میشود، تصریح كرد: این مساله باعث نوسانات نرخ ارز میشود، اما اینكه این نوسانات چرا پایدار میشود هم نكته مهمی است كه به درگیریهای سیاسی و اقتصاد سیاسی و شرایط بینالملل برمیگردد. اماموردی خاطرنشان كرد: قیمت ارز معمولا در زمان ابهامات سیاسی معمولا یك یا چند پله بالا میرود و در كانالهای دیگری قرار میگیرد و پیشبینی میشود كه در سال آینده با تصمیمات جدید امریكا و سایر اتفاقات سیاسی و بینالملل نرخ ارز با جهش زیادی همراه شود. این اقتصاددان در پاسخ به این پرسش كه افزایش تورم و كسری بودجه دولت چه تاثیری روی نوسانات ارزی دارد نیز تصریح كرد: این موضوعات از عوامل اساسی در نوسانات ارزی هستند. واقعیت این است كه اگر بخواهیم تغییرات نرخ ارز را از دو دیدگاه بلندمدت و كوتاهمدت دنبال كنیم با یكدیگر متفاوت خواهد بود.
او ادامه داد: در دیدگاه بلندمدت ریشه اصلی نوسانات ارزی به نرخ تورم برمیگردد، تورم در اقتصاد ایران سالهاست كه ركورد میشكند، در طول نیم قرن كشور با تورم بیش از ۲۰ درصدی همراه بوده و اخیرا هم متوسط نرخ تورم در طول چهار تا پنج سال اخیر به بیش از چهل درصد جهش پیدا كرده و طبیعتا ریشه این میزان تورم در كسریهای مزمن بودجهای دولتها بوده كه در طول سالیان سال مطرح شده است. اماموردی ادامه داد: كسری بودجههایی كه لزوما از روشهای دیگری تامین مالی نمیشوند و عمدتا از طریق انتشار و خلق پول از سوی بانك مركزی و سیستم بانكی تامین میشود و این مساله منجر به افزایش حجم پول و نقدینگی شده است كه نتیجهای جز افزایش تورم در پی ندارد.
اماموردی خاطرنشان كرد: هرگونه افزایش تورمی كاهش ارزش پول ملی را به دنبال دارد كه در واقع افت ریال در مقابل اسكناس دلار رخ میدهد و پایین آمدن ارزش ریال باز هم ادامهدار میشود. این استاد دانشگاه با اشاره به دیدگاه كوتاهمدت در نوسانات ارزی گفت: میانگین نرخ ارز و نوسانات ارزی نتیجه سیاستهای خارجی دولتها و مباحث مربوط به تحریمها و تغییرات ریاستجمهوری، حمله اسراییل به حزبالله و ... است كه باعث نوسانات كوتاهمدت نرخ ارز شده است.
او با اشاره به گزارش تفریغ بودجه خاطرنشان كرد: در این گزارش آمده كه در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۱ دولت بیش از 1000 هزار میلیارد تومان كسری بودجه داشته است و به نظر میرسد برای سال جاری هم با كسری بودجه سنگینی روبهرو شویم و حداقل كسری ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار میلیارد تومان داشته باشیم كه این كسری از طریق بدهی دولت به بانك مركزی تامین مالی خواهد شد كه به معنی افزایش پایه پولی و خلق پول خواهد بود كه از طریق سیستم بانكی چندین برابر خواهد شد كه منجر به افزایش نقدینگی برای سال آینده نیز خواهد شد.
كنترل شدید بانك مركزی بر بازار ارز
در این میان كارشناسان اقتصادی بر این باورند كه ادامه افزایش نرخ ارز پیامدهایی را نیز به دنبال دارد كه یكی از آنها افزایش نرخ تورم است كه منجر به گرانتر شدن كالاهای وارداتی و در نتیجه افزایش تورم در اقتصاد میشود، همچنین كاهش ارزش پول ملی یكی دیگر از اثرات افزایش نرخ ارز است كه منجر به كاهش قدرت خرید مردم و بیاعتمادی آنها به اقتصاد داخلی شده است. ضمن آنكه عدم ثبات در بازار ارز، برنامهریزی تجاری را برای صادركنندگان و واردكنندگان دشوار كرده و اختلال در تجارت خارجی را به دنبال داشته است.
قدرتالله اماموردی، كارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه در خصوص نوسانات نرخ ارز و افزایش آن در ماههای پایانی سال به «اعتماد» گفت: عامل اصلی نوسانات ارزی منابعی است كه بانك مركزی در اختیار دارد و مقصر اصلی كمبود ارز، عرضه و ورود ارز به داخل كشور است هر چند مقوله خروج سرمایه هم تا حدودی در این مساله دخیل بوده است. این اقتصاددان با اشاره به كنترلهای شدید بانك مركزی و ایجاد سامانههای مختلف ارزی ادامه داد: تلاش بانك مركزی در این مدت به نوعی نظارت بر بازار ارز بوده تا تمامی نقل و انتقالات ارزی را كنترل كند و در این مدت سعی شده تا مفهومی با عنوان بازار آزاد ارز چندان مفهومی نداشته باشد.
احتمال ادامه سیاست فشار حداكثری
اماموردی تصریح كرد: در ماههای ابتدایی سال جاری با توجه به افزایش صادرات نفت تا حدی منابع ارزی وارد كشور شد و تا حدودی نرخ ارز را كنترل كردند، اما پس از انتخابات ریاستجمهوری امریكا و حاشیههای ورود مجدد ترامپ در كاخ سفید و پررنگ شدن سیاستهای ضد ایرانی این شخص و اینكه همچنان به دنبال فشار حداكثری بر اقتصاد ایران است باعث تغییرات در نرخ ارز هم شد.
او با اشاره به سایر سیاستهای اقتصادی ترامپ افزود: تعیین تعرفه سنگین گمركی برای كشورهای كانادا، مكزیك و چین از سوی ترامپ یك سیگنالی را به اقتصاد فرستاده كه آینده پیش روی ما هم فشار حداكثری و محدود كردن شدید فروش نفت است. اماموردی در مورد مباحث تحریمی هستهای اروپاییها تصریح كرد: این فضای نااطمینانی و غیرشفاف از آینده باعث شده تا تصمیمگیری در حوزه اقتصاد با مشكل مواجه شود و همین موضوع واكنشهایی را هم به دنبال داشته است تا به نوعی تصمیمسازان اقتصادی با خرید ارز و تقاضای بیشتر در بازار بتوانند خودشان را بیمه كنند.
این كارشناس اقتصادی با بیان اینكه در چنین شرایطی تقاضای سالهای آتی ارز به امروز موكول میشود، تصریح كرد: این مساله باعث نوسانات نرخ ارز میشود، اما اینكه این نوسانات چرا پایدار میشود هم نكته مهمی است كه به درگیریهای سیاسی و اقتصاد سیاسی و شرایط بینالملل برمیگردد. اماموردی خاطرنشان كرد: قیمت ارز معمولا در زمان ابهامات سیاسی معمولا یك یا چند پله بالا میرود و در كانالهای دیگری قرار میگیرد و پیشبینی میشود كه در سال آینده با تصمیمات جدید امریكا و سایر اتفاقات سیاسی و بینالملل نرخ ارز با جهش زیادی همراه شود. این اقتصاددان در پاسخ به این پرسش كه افزایش تورم و كسری بودجه دولت چه تاثیری روی نوسانات ارزی دارد نیز تصریح كرد: این موضوعات از عوامل اساسی در نوسانات ارزی هستند. واقعیت این است كه اگر بخواهیم تغییرات نرخ ارز را از دو دیدگاه بلندمدت و كوتاهمدت دنبال كنیم با یكدیگر متفاوت خواهد بود.
او ادامه داد: در دیدگاه بلندمدت ریشه اصلی نوسانات ارزی به نرخ تورم برمیگردد، تورم در اقتصاد ایران سالهاست كه ركورد میشكند، در طول نیم قرن كشور با تورم بیش از ۲۰ درصدی همراه بوده و اخیرا هم متوسط نرخ تورم در طول چهار تا پنج سال اخیر به بیش از چهل درصد جهش پیدا كرده و طبیعتا ریشه این میزان تورم در كسریهای مزمن بودجهای دولتها بوده كه در طول سالیان سال مطرح شده است. اماموردی ادامه داد: كسری بودجههایی كه لزوما از روشهای دیگری تامین مالی نمیشوند و عمدتا از طریق انتشار و خلق پول از سوی بانك مركزی و سیستم بانكی تامین میشود و این مساله منجر به افزایش حجم پول و نقدینگی شده است كه نتیجهای جز افزایش تورم در پی ندارد.
اماموردی خاطرنشان كرد: هرگونه افزایش تورمی كاهش ارزش پول ملی را به دنبال دارد كه در واقع افت ریال در مقابل اسكناس دلار رخ میدهد و پایین آمدن ارزش ریال باز هم ادامهدار میشود. این استاد دانشگاه با اشاره به دیدگاه كوتاهمدت در نوسانات ارزی گفت: میانگین نرخ ارز و نوسانات ارزی نتیجه سیاستهای خارجی دولتها و مباحث مربوط به تحریمها و تغییرات ریاستجمهوری، حمله اسراییل به حزبالله و ... است كه باعث نوسانات كوتاهمدت نرخ ارز شده است.
او با اشاره به گزارش تفریغ بودجه خاطرنشان كرد: در این گزارش آمده كه در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۱ دولت بیش از 1000 هزار میلیارد تومان كسری بودجه داشته است و به نظر میرسد برای سال جاری هم با كسری بودجه سنگینی روبهرو شویم و حداقل كسری ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار میلیارد تومان داشته باشیم كه این كسری از طریق بدهی دولت به بانك مركزی تامین مالی خواهد شد كه به معنی افزایش پایه پولی و خلق پول خواهد بود كه از طریق سیستم بانكی چندین برابر خواهد شد كه منجر به افزایش نقدینگی برای سال آینده نیز خواهد شد.
برچسب ها:
نظرات کاربران
آخرین اخبار اقتصادی
