تفاوت بورس و فرابورس چیست؟
۱۰:۵۷ | ۱۴۰۵/۰۵/۲۱
به گزارش اکو آنلاین،اگر تازه وارد بازار سرمایه شدهاید، احتمالاً اولین اتفاق این است که هنگام ثبت سفارش با دو نام روبهرو میشوید: بورس اوراق بهادار و فرابورس. خیلی از سرمایهگذارها تصور میکنند این دو یکساناند و فقط اسم دیگری دارند. اما واقعیت این است که این دو بازار، هرچند هر دو برای خرید و فروش اوراق بهادار طراحی شدهاند، از نظر الزامات ورود، انواع اوراق، روش معامله و حتی ریسک تفاوتهای اساسی دارند.
در این مقاله بدون حاشیه میرویم سر اصل مطلب: فرابورس چیست، چه بازارهایی دارد و از برادر بزرگترش یعنی بورس، دقیقاً چه فرقی میکند.
بورس اوراق بهادار چیست؟
بورس اوراق بهادار، قلب تپنده بازار سرمایه است؛ بازاری منسجم، سازمانیافته و تحت نظارت کامل که شرکتها برای ورود به آن باید معیارهای سختگیرانهای به نام «مفروضات پذیرش» را پاس کنند.
ویژگیهای شرکتهای پذیرفتهشده در بورس
سابقه مالی مشخص و شفاف با چند سال صورت مالی حسابرسیشده
سوددهی پایدار در سالهای اخیر
سهامداران خرد متعدد برای تأمین نقدشوندگی
رعایت کامل قوانین افشا و گزارشدهی
نتیجه این سختگیریها یک بازار کمریسکتر و شفافتر است. سهام شرکتهای بزرگ، معتبر و عموماً شناختهشده (مانند برخی خودروسازان و پتروشیمیها) معمولاً در تابلو بورس پیدا میشوند.
فرابورس چیست؟
فرابورس ایران، در سال ۱۳۸۸ به عنوان بازار خارج از بورس (OTC) تأسیس شد تا ساختی منعطفتر از بورس داشته باشد. اگر بورس را یک فروشگاه درجهیک و لوکس بدانیم، فرابورس بازاری است که هم فروشگاه وارد شده، هم غرفههای کوچکتر، هم بخش فروش اوراق بدهی و هم ویترین ابزارهای نوین را در خود جای داده است.
۵ تفاوت اصلی بورس و فرابورس
۱. معیار پذیرش؛ درِ بورس باریکتر است
سختگیرانهترین تفاوت همینجاست. شرکتی که میخواهد در بورس پذیرش شود باید شرایط مالی سنگینتری (حجم سود، سابقه، سهام شناور) داشته باشد. در فرابورس اجازه ورود آسانتر است و به همین دلیل شرکتهای کوچک و نوپاتر، یا شرکتهایی که هنوز سوددهی پایدار ندارند، معمولاً راهی فرابورس، بهویژه بازار پایه میشوند.
۲. تعداد و ساختار بازارها
بورس: بهصورت عمومی به دو بازار اصلی «بازار اول» و «بازار دوم» تقسیم میشود.
فرابورس: دارای پنج بازار است که با یکدیگر فرق دارند: بازار اول، بازار دوم، بازار سوم، بازار ابزارهای نوین مالی و بازار پایه.
۳. نوع اوراق قابل معامله
فرابورس فقط سهام معامله نمیکند؛ در این بازار اوراق بدهی دولتی و شرکتی، اوراق اجاره، صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله و انواع دیگر ابزارهای مالی هم خرید و فروش میشوند. بازار ابزارهای نوین مالی که در بورس چنین جای مشخصی ندارد، نقطه قوت فرابورس است.
۴. نقدشوندگی و ریسک
سهام بورس چون شرکتهای بزرگتری دارد، معمولاً نقدشوندگی بهتری دارد؛ یعنی خریدار و فروشنده بیشتری دارد و معامله سریعتر انجام میشود. در فرابورس، بهویژه در بازار پایه، نقدشوندگی پایینتر و ریسک قیمتی بالاتر است. این همان جایی است که تازهکارها باید بیشتر احتیاط کنند.
۵. دامنه نوسان و روش معامله
روشهای معامله در بازارهای فرابورس متنوعتر است و حتی سازوکار تابلو عرضه (بازار سوم) را دارد که برای فروش بلوکی سهام طراحی شده. دامنه نوسان هم در بازارهای مختلف فرابورس یکسان نیست؛ در بازار پایه این دامنه بسته به نوع تابلو (پایه زرد، نارنجی، قرمز) متفاوت و در برخی موارد محدودتر از بورس است.
آشنایی با بازارهای ۵گانه فرابورس
| نام بازار | ویژگی اصلی |
|---|---|
| بازار اول | شرکتهای بزرگتر و پذیرفتهشده با شرایط نزدیک به بورس |
| بازار دوم | شرکتهایی با معیارهای کمسختگیرانهتر نسبت به بازار اول |
| بازار سوم | تابلو «عرضه»؛ مخصوص معاملات بلوکی و عرضه سهام عمده |
| بازار ابزارهای نوین مالی | اوراق بدهی، اوراق اجاره، صندوقها و ابزارهای نوین |
| بازار پایه | شرکتهای کوچکتر با ریسک و نقدشوندگی ضعیفتر؛ خود به ۳ تابلو تقسیم میشود |
نظارت بر فرابورس؛ آیا امن است؟
یکی از دغدغههای سرمایهگذاران، سؤال «آیا فرابورس هم تحت نظارت است؟» است. پاسخ بله است. سازمان بورس و اوراق بهادار بهعنوان نهاد ناظر عالی، هم بر بورس و هم بر فرابورس، بر فعالیتهای مالی و عملیاتی شرکتها، نظارت کامل و یکپارچه دارد.
منظور از نظارت، تأیید شفافیت و دریافت گزارشهای دورهای است، نه تضمین سوددهی. در فرابورس بهخصوص در بازار پایه، نظارت مانع از ریسک بالا نمیشود؛ فقط مانع از تخلفات عریان میشود.
فرابورس بهتر است یا بورس؟
این سؤال مهم است و پاسخ یکخطی ندارد:
اگر به دنبال شرکتهای بزرگ، شفاف و کمریسک هستید، سهام بورس انتخاب منطقیتری است.
اگر قصد سرمایهگذاری در اوراق بدهی، صندوقها یا سهام شرکتهای نوپاتر دارید، باید به سراغ فرابورس بروید.
برای معامله سهام کوچک با ریسک بالا و بازده بالقوه زیاد، بازارهای دوم و پایه فرابورس کار شما را راه میاندازد.
جمعبندی
بورس و فرابورس دو روی یک سکهاند؛ هر دو زیر چتر نظارت سازمان بورس و با هدف شفافسازی معاملات کار میکنند. اما فرابورس با پنج بازار متنوع و پذیرش سهلتر، قلمرو وسیعتری از ابزارها و نمادها را پوشش میدهد. انتخاب «کجا معامله کنم» بستگی به ریسکپذیری و هدف شما دارد؛ فقط یک قانون همیشه ثابت است: هرچه درِ پذیرش آسانتر، ریسک شما بالاتر — در بازار پایه این قاعده را جدیتر بگیرید.
برچسب ها:
تفاوت بورس و فرابورس ،بازار فرابورس ،بازار پایه ،معیار بورس پذیری
