چه شغل‌هایی در ایران قدرت خرید را حفظ کرده‌اند؟

به گزارش اکوآنلاین، در اقتصادی که تورم به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های خانوارها تبدیل شده، دیگر فقط داشتن شغل کافی نیست؛ مهم این است که درآمد یک شغل تا چه اندازه می‌تواند از رشد مداوم هزینه‌ها عقب نماند. در سال‌های اخیر بسیاری از کارمندان و حقوق‌بگیران ثابت، کاهش قدرت خرید را به‌طور مستقیم تجربه کرده‌اند، اما همزمان برخی مشاغل و حوزه‌های کاری توانسته‌اند درآمد خود را با سرعتی بیشتر از تورم افزایش دهند.

واقعیت این است که همه شغل‌ها در برابر تورم رفتار یکسانی ندارند. برخی از آن‌ها به دلیل وابستگی به بازار آزاد، مهارت تخصصی، ارتباط با ارز، یا انعطاف در قیمت‌گذاری خدمات، بهتر توانسته‌اند خود را با شرایط جدید وفق دهند. به همین دلیل، بررسی مشاغلی که درآمدشان از تورم جلو زده، می‌تواند تصویر روشن‌تری از تحولات بازار کار ایران ارائه دهد.

چرا بعضی شغل‌ها از تورم جلو می‌زنند؟

دلیل اصلی این موضوع به قدرت قیمت‌گذاری برمی‌گردد. کسانی که کالا یا خدمات خود را مستقیم به بازار عرضه می‌کنند، معمولاً سریع‌تر از حقوق‌بگیران ثابت می‌توانند نرخ خدمات یا محصولاتشان را افزایش دهند. از سوی دیگر، مشاغلی که به دارایی، واسطه‌گری، تخصص کمیاب یا بازارهای آنلاین متصل هستند، معمولاً شانس بیشتری برای رشد درآمد دارند.

در مقابل، شغل‌هایی که درآمدشان به حقوق ثابت ماهانه وابسته است، اغلب با تأخیر و کمتر از نرخ واقعی تورم تعدیل می‌شوند. همین مسئله باعث شده فاصله میان رشد هزینه‌ها و رشد دستمزد در بسیاری از بخش‌ها بیشتر شود.

کدام شغل‌ها درآمدشان از تورم جلو زده؟

۱. مشاغل مرتبط با خرید و فروش و واسطه‌گری

یکی از گروه‌هایی که معمولاً در دوره‌های تورمی درآمد بالاتری تجربه می‌کنند، فعالان حوزه خرید و فروش هستند. نمایشگاه‌داران خودرو، مشاوران املاک، فروشندگان کالاهای سرمایه‌ای، دلالان بازارهای محلی و حتی برخی فروشندگان آنلاین از جمله افرادی هستند که با بالا رفتن قیمت‌ها، سود ریالی بیشتری کسب می‌کنند.

در این مشاغل، حتی اگر حجم معاملات کاهش پیدا کند، رشد قیمت پایه کالا می‌تواند باعث افزایش درآمد نهایی شود. به همین دلیل، بسیاری از فعالان بازار خودرو، مسکن، طلا و برخی کالاهای مصرفی بادوام در دوره‌های تورمی کمتر از سایر گروه‌ها آسیب می‌بینند.

۲. مشاغل فنی و خدمات تخصصی

تعمیرکاران حرفه‌ای، برق‌کارها، لوله‌کش‌ها، مکانیک‌ها، کارشناسان تعمیر لوازم خانگی، تکنسین‌های نصب و سرویس و سایر نیروهای فنی ماهر در سال‌های اخیر توانسته‌اند درآمد خود را به شکل محسوسی افزایش دهند. دلیل اصلی این رشد، کمبود نیروی متخصص و افزایش هزینه جایگزینی کالاهاست.

وقتی خرید کالای نو دشوار می‌شود، مردم بیشتر به تعمیر، نگهداری و احیای وسایل قبلی روی می‌آورند. همین مسئله تقاضا برای خدمات فنی را بالا می‌برد و به متخصصان این حوزه امکان می‌دهد نرخ خدمات خود را متناسب با شرایط بازار افزایش دهند.

۳. فعالان حوزه دیجیتال و آنلاین

تولیدکنندگان محتوا، متخصصان سئو، طراحان سایت، مدیران شبکه‌های اجتماعی، برنامه‌نویسان، تدوینگران و فعالان فروش اینترنتی از دیگر گروه‌هایی هستند که در بسیاری از موارد توانسته‌اند از تورم جلو بزنند. این مشاغل به‌ویژه زمانی رشد بیشتری دارند که فرد بتواند با چند مشتری همزمان کار کند یا خدمات خود را به کسب‌وکارها ارائه دهد.

مزیت مهم این حوزه، مقیاس‌پذیری است؛ یعنی برخلاف بسیاری از مشاغل سنتی، درآمد تنها به حضور فیزیکی وابسته نیست و فرد می‌تواند با توسعه مهارت، برند شخصی و شبکه مشتریان، رشد درآمد بیشتری تجربه کند.

۴. پزشکان، درمانگران و مشاغل حوزه سلامت

حوزه سلامت معمولاً یکی از مقاوم‌ترین بخش‌ها در برابر تورم است. پزشکان، دندانپزشکان، روانشناسان، فیزیوتراپیست‌ها، متخصصان تغذیه و برخی مشاغل وابسته به خدمات درمانی اغلب توانسته‌اند تعرفه‌ها و دستمزدهای خود را با سرعت بیشتری افزایش دهند.

البته این موضوع در همه سطوح یکسان نیست، اما در مجموع، خدماتی که نیاز ضروری جامعه محسوب می‌شوند، در دوره‌های تورمی هم تقاضای خود را حفظ می‌کنند و همین مسئله قدرت درآمدی این مشاغل را بالا نگه می‌دارد.

۵. مشاغل متصل به ارز و تجارت

افرادی که به نوعی با واردات، صادرات، فروش کالاهای وابسته به نرخ ارز، خدمات بین‌المللی یا همکاری‌های برون‌مرزی در ارتباط هستند، معمولاً ظرفیت بیشتری برای رشد درآمد دارند. در چنین شرایطی، افزایش نرخ ارز می‌تواند به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم درآمد آن‌ها را بالا ببرد.

برای مثال، فریلنسرهایی که از مشتری خارجی درآمد ارزی دریافت می‌کنند، یا فعالانی که در زنجیره تأمین کالاهای وارداتی حضور دارند، در برخی دوره‌ها رشد درآمدی بالاتری نسبت به نرخ تورم ثبت کرده‌اند.

۶. فروشندگان کالاهای ضروری و پرتقاضا

برخی کسب‌وکارهای خرد و متوسط که در حوزه کالاهای ضروری، مصرف روزانه یا اقلام پرگردش فعالیت می‌کنند نیز توانسته‌اند تا حدی از تورم عقب نمانند. سوپرمارکت‌ها، پخش‌کنندگان مواد غذایی، فروشندگان قطعات مصرفی خودرو، برخی داروخانه‌ها و کسب‌وکارهای مشابه در این گروه قرار می‌گیرند.

البته حاشیه سود این مشاغل همیشه بالا نیست، اما چون گردش مالی آن‌ها با تورم رشد می‌کند، در بسیاری از موارد درآمد اسمی بالاتری به دست می‌آورند.

چه شغل‌هایی بیشتر از تورم آسیب دیده‌اند؟

در سمت مقابل، بیشترین فشار معمولاً بر دوش حقوق‌بگیران ثابت، کارمندان، بازنشستگان و شاغلان کم‌مهارت است. در این گروه‌ها، افزایش درآمد معمولاً با فاصله زمانی و به میزان کمتر از رشد واقعی قیمت‌ها رخ می‌دهد. به همین دلیل، کاهش قدرت خرید در میان این اقشار محسوس‌تر است.

همچنین مشاغلی که بازار محدودی دارند، امکان افزایش نرخ ندارند یا با رکود تقاضا روبه‌رو هستند، معمولاً در رقابت با تورم عقب می‌مانند؛ حتی اگر ظاهراً درآمد عددی آن‌ها بیشتر شده باشد.

آیا فقط شغل مهم است یا مهارت هم تعیین‌کننده است؟

پاسخ روشن است: مهارت تعیین‌کننده‌تر از عنوان شغلی است. در هر بازاری، کسانی که مهارت کمیاب‌تر، تخصص عملی‌تر و شبکه مشتری قوی‌تری دارند، شانس بیشتری برای جلو زدن از تورم خواهند داشت. حتی در یک شغل معمولی هم ممکن است فردی با تخصص بالا، چند برابر متوسط بازار درآمد کسب کند.

به همین دلیل، در شرایط تورمی، فقط تغییر شغل راه‌حل نیست؛ گاهی ارتقای مهارت، ورود به بازار دوم، راه‌اندازی فعالیت جانبی یا استفاده از ظرفیت آنلاین می‌تواند اثر بیشتری بر رشد درآمد داشته باشد.

نقش شغل دوم در جبران تورم

یکی از مهم‌ترین تغییرات بازار کار در سال‌های اخیر، افزایش گرایش به شغل دوم است. بسیاری از افراد دریافته‌اند که درآمد اصلی آن‌ها دیگر پاسخگوی هزینه‌های زندگی نیست و باید از مسیرهای مکمل مانند فروش آنلاین، تولید محتوا، خدمات فنی، تدریس، پروژه‌های آزاد یا سرمایه‌گذاری‌های کوچک، بخشی از فشار تورم را جبران کنند.

در واقع، برای بخش بزرگی از جامعه، شغل دوم دیگر یک انتخاب لوکس نیست؛ بلکه به یک ابزار بقا و حفظ سطح زندگی تبدیل شده است.

جمع‌بندی

تورم در ایران همه شاغلان را به یک اندازه تحت تأثیر قرار نداده است. در حالی که حقوق‌بگیران ثابت و مشاغل کم‌انعطاف بیشتر با افت قدرت خرید روبه‌رو شده‌اند، برخی حوزه‌ها مانند مشاغل فنی، واسطه‌گری، سلامت، خدمات دیجیتال، تجارت و کسب‌وکارهای متصل به بازار آزاد توانسته‌اند درآمد خود را سریع‌تر از تورم افزایش دهند.

با این حال، واقعیت مهم‌تر این است که در اقتصاد تورمی، برنده اصلی کسی است که مهارت قابل فروش، انعطاف شغلی، قدرت قیمت‌گذاری و امکان ایجاد چند منبع درآمد داشته باشد. آینده بازار کار بیش از گذشته به سمت تخصص، چندمهارتی بودن و استفاده از فرصت‌های جدید حرکت می‌کند.