دلارِ ناآرام در گرداب تنشهای منطقهای
۱۱:۰۳ | ۱۴۰۵/۰۴/۲۸
به گزارش اکوآنلاین:اقتصاد، بیش از آنکه به اعداد و ارقام وابسته باشد، به «انتظارات» و «اطمینان» وابسته است. این روزها که اخبار تنشهای منطقهای و ناپایداریهای ژئوپلیتیک به صدر اخبار راه یافته است، شاهد نوسانات ملموس در بازارهای مالی هستیم. اما چرا اقتصاد با کوچکترین لرزشِ سیاسی، واکنش نشان میدهد؟ پاسخ در مفهومی به نام «ریسکپذیری بازار» نهفته است.
۱. مکانیسمِ هراس؛ چرا دلار میجهد؟
در ادبیات اقتصادی، زمانی که ابهام در مورد آینده افزایش مییابد، فعالان اقتصادی بهطور خودکار «ریسکپذیری» خود را کاهش میدهند. دلار در ایران، فراتر از یک ارزِ معاملاتی، به یک «داراییِ پناهگاه» تبدیل شده است. وقتی اخبار تنش مخابره میشود، تقاضا برای داراییهایی که نقدشوندگی بالایی دارند (مانند ارز و طلا) افزایش مییابد. این افزایش تقاضا، در کنار محدودیتهای طرف عرضه، بهطور طبیعی نرخ را به سمت بالا هُل میدهد. این یک واکنش هیجانی نیست، بلکه یک مکانیسم دفاعی از سوی سرمایهگذاران برای حفظ ارزش دارایی در برابر «عدم قطعیت» است.
۲. زنجیره انتقالِ شوک؛ از ارز تا سفره مردم
شاید بپرسید نوسان دلار چگونه مستقیماً بر زندگی روزمره تأثیر میگذارد؟ پاسخ در «هزینههای تولید» است.
تولیدکنندگان: بخش بزرگی از مواد اولیه و واسطهایِ صنایع ایران (از خودرو گرفته تا لوازم خانگی) وارداتی است. وقتی نرخ ارز افزایش مییابد، قیمت تمامشده این کالاها بلافاصله بالا میرود.
قیمت نهایی: تولیدکننده برای حفظ حاشیه سود خود، قیمت محصول نهایی را افزایش میدهد؛ و این همان «تورم فشار هزینه» است که در نهایت به مصرفکننده نهایی منتقل میشود.
۳. سندرم «انتظار»؛ توقف چرخهای توسعه
تنشهای منطقهای علاوه بر گرانی، یک اثر مخرب دیگر هم دارند: «توقف تصمیمگیری». در محیطی که نرخ دلار بیثبات است، هیچ سرمایهگذاری جرئت نمیکند پروژههای بلندمدت تعریف کند. خریداران نیز خریدِ کالاهای بادوام (مثل خودرو یا ملک) را به تعویق میاندازند. این «وضعیتِ تعلیق»، جریان نقدینگی در اقتصاد را کند میکند و به رکود دامن میزند.
۴. راهکار چیست؟ مدیریت در طوفان
در شرایطی که تنشهای خارجی بخشی از متغیرهای برونزای اقتصاد شدهاند، مدیریت دارایی دشوار است. تحلیلگران اقتصادی توصیه میکنند:
پرهیز از تصمیمات هیجانی: ورود و خروجِ ناگهانی به بازارها در اوجِ شوکهای خبری، معمولاً به زیان سرمایهگذار خرد تمام میشود.
پایداری در تولید: برای بنگاههای اقتصادی، بهترین دفاع در برابر نوسان ارز، مدیریت دقیق جریان نقدینگی و پرهیز از بدهیهای ارزی در شرایط ناپایدار است.
نگاهِ بلندمدت: اقتصاد ایران بارها با شوکهای مقطعی روبهرو شده است. تجربیات تاریخی نشان میدهد که هیجانِ بازارها پس از فروکش کردنِ اخبار، معمولاً به سمتِ نرخهای تعادلی حرکت میکند.
نتیجهگیری
نوسان دلار در این روزها، بازتابِ نگرانی از آیندهای است که هنوز نیامده است. اگرچه سیاستگذار پولی تلاش میکند با ابزارهای خود بازار را مدیریت کند، اما واقعیت این است که «ثباتِ اقتصادی»، پیششرطِ «ثباتِ سیاسی» است. برای گذار از این روزهای پُرنوسان، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، مدیریتِ هوشمندانه هزینهها از سوی تولیدکنندگان و صبوریِ استراتژیک از سوی فعالان اقتصادی است.
