شرایط شفاف برای بانک مرکزی

به گزارش بانکداری 24، کارشناس اقتصادی در خبرآنلاین نوشت: اگر دولت به اندازه كافی منابع به اقتصاد كشور تزریق نكند چه اتفاقی می افتد؟ به نظر می رسد در رشد عرضه پول دو عنصر مهم تاثیرگذار است؛ عنصر پیوسته و عنصر جهشی هدفدار.

عنصر پیوسته ، دولت و تزریق منابع به بانك ها است و عنصری است كه طی سال های اخیر یكی از بزرگ ترین دلایل رشد نقدینگی بوده است . بانك های ما ساختار مناسبی ندارند و بانك مركزی به‌طور مستمر ناچار از تزریق پول به آنها است . از رقم تراز بانك مركزی اطلاع ندارم اما فكر می كنم بالای هفتاد درصد از تراز بانك مركزی استقراض بانك ها از بانك مركزی است؛ این عنصری مهم ، ساختاری و بسیار مهم و اثرگذار است .

بحث دوم ، دولت است . اگرچه دولت منع استفاده از منابع بانك مركزی را دارد اما به طور مستمر عملیات شبه بودجه ای خود را به سیستم بانكی انتقال و سوق می دهد . هر چقدر هم این مسیر با ابزار قانونی بسته شود ، باز هم دولت با ترفندهای مختلف این قوانین را دور می زند . اما عامل سوم غیرمستمری هم وجود دارد كه تجدید ارزیابی دارایی های خارجی بانك مركزی است .

در كشور ما بخش قابل توجهی از تامین مالی بودجه ای دولت از طریق مالیات تورمی است . این مالیات تورمی هرازگاهی جایگاه خود را از طریق تعدیل نرخ ارز به دست می آورد و بعد با توجه به اینكه بخش قابل توجهی از دارایی های بانك مركزی خارجی است این تجدید ارزیابی اثر می گذارد و منابع تحقق نیافته در اختیار دولت به صورت مالیات یا سود شركت های دولتی یا استفاده از این منابع برای بخش هایی مثل مسكن یا اعطای تسهیلات قرار می‌گیرد و استفاده می شود . این سه عامل عمده طرف عرضه پول است كه باید به آن توجه شود .

هم اکنون شرایط حساسی در کشور حاكم است كه فقط هم محدود به كشورما نیست . بلكه جایگاه بانك های مركزی در دنیا در حال تغییر و دگرگونی است و نقش ، ماموریت و اهمیت آنها مرتبا در حال افزایش است و به لحاظ رسمی و قانونی هم این نقش در حال تغییر است . مطمئنم در یك ماه اخیر توجه كردید كه بحث خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا چگونه باعث شد ، بازارها دچار آشوب شوند و در بازار آشوب زده نقش بانك مركزی چقدر مهم است .

بانك های مركزی در این بازارهای پرآشوب ورود كرده اند تا بازارها را تثبیت كنند و مطمئنم كه در سال های آتی كه فرآیند خروج انگلیس از اتحادیه اروپا آغاز شود ، بانك های مركزی نقش بسیار عمده تری در سایه اختلاف نظر احزاب و جناح‌های داخل حكومت به عهده خواهند گرفت .

به نظر من بانك های مركزی به لحاظ ابزاری و نهادی باید آمادگی این را داشته باشند كه در هر زمانی نقدینگی را به سرعت و در كوتاه‌ترین زمان ممكن دچار قبض و بسط كنند . این چیزی است كه بعد از بحران ٢٠٠٨ امریكا هم اتفاق افتاد و فدرال رزرو طی مدت كوتاهی تراز خود را چهاربرابر كرد ، این كار را به موازات اضافه شدن بر بحران به‌طور مستمر ادامه داد و تحلیلش این بود كه بحران ریشه دار است . حتی فدرال رزرو ، بانك ها را دور زد و اوراق سهام صنایع و اوراق قرضه شركت‌ها را خریداری كرد.

روشن است كه یكی از دلایل ورود به بازار این بود كه بانك‌ها دچار كج منشی هستند و در بهترین وضعیت، نظام بانكی ، نظامی است كه رقابت به آن معنا كه با افزایش منابع از طریق بانك مركزی موجب كاهش نرخ شود ممكن است با آن شدت در آن اتفاق نیفتد؛ بنابراین ورود بانك مركزی را به بازارها به صورت غیرمستقیم و بدون واسطه ای اجتناب ناپذیر می كند .

ما هم در چنین وضعیتی قرار گرفته ایم؛ بنابراین بانك مركزی باید استوار و چابك وارد بازار شود ، حتی خارج از بازار بین بانكی اگر ضرورت ایجاب كند بدون واسطه بانك ها ورود پیدا و ابزارهای جدید را فعال كند . اگر این ابزارها به وجود نیاید وضعیت كماكان همین است . این مستلزم ساختارمند شدن بازارهای مختلف مالی در كشور ما است . بنابراین آماده شدن بانك مركزی برای ورود به این بازارها و آمادگی برای قبض و بسط پرسرعت و تعدیل هزینه های مربوط به كاهش نرخ ها در ترازنامه لازم است .

اكنون وضعیت شفافی حاكم نیست كه بدانیم شرایط بانك مركزی چگونه است؛ لذا اگر بانك مركزی در دوران افزایش نرخ های بهره ، ترازنامه خود را با این دارایی‌های با نرخ بالا پر كرد ، در شرایط كاهش نرخ سود ، این زیان ناشی از افت قیمت دارایی‌های مالی را چگونه پوشش می دهد؟ به هر حال این روند اجتناب ناپذیر است و مستلزم تقویت نقش بانك مركزی ، استقلال آن ، شفافیت ، مسوولیت پذیری و حساب دهی بانك مركزی است .